English
فصلنامه هنر علم و فرهنگ
مشاهده مقالات شماره
 دوره1،شماره1 (Journal of Art Science&Culture/1392) ،پیاپی1
 
1
هنر سلجوقی و شاهنامه کاما
( 2018 بازدید ) ( 269 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
یکی از دوره‌های شکوفایی هنر ایران، دوران سلجوقی است؛ دوره‌ای که هنرهای گوناگون پس از ظهور اسلام، متناسب با تفکرات و اعتقادات اسلامی شکل گرفته، رشد کردو مراحل تحول و تطور خود را گذراند. در این دوره، علاوه بر تحولات هنری گوناگون، شاهد اوج گیری و گسترش زبان و ادبیات فارسی، همراه با اندیشه‌های فلسفی و عرفانی هستیم. دربارۀ هنر عصر سلجوقی کتاب‌های بسیاری می‌توان یافت. هرچند تا کنون اثری با تمرکز بر مبانی و اصول حاکم بر طرح و نقش عصر سلجوقی نگاشته نشده است.

این مقاله، ضمن نگاهی به ادبیات و هنر دورۀ سلجوقی، ویژگی‌ها و چگونگی شکل گیری آن، به بررسی یکی از آثار پر اهمیت و قدیمی‌ترین نسخۀ شاهنامه فردوسی، معروف به "کاما" می‌پردازد و این شاهنامه را به عنوان یکی از اولین نمونه‌های تصویرگری شاهنامه معرفی می کند. تا کنون دربارۀ شاهنامۀ "کاما" تنها یک مقاله در سال 1352 توسط دکتر غروی نگاشته شده است که گرچه مفید است اما کافی نیست. شاهنامۀ "کاما" حداقل تا زمان نگارش مقالۀ دکتر غروی یعنی سال 1352 در مؤسسۀ کاما در شهر بمبئی نگهداری می‌شده، اما اکنون با توجه به پی‌گیری‌های انجام شده دیگر هیچ مدرک و نشانی از آن در دست نیست. متأسفانه تنها منابع موجود برای بررسی چند تصویر مربوط به کتاب "معرفی نسخه‌های شاهنامه فردوسی" است.
تخصص ها :
ادبیات، هنر، تصویرگری، ورقه و گلشاه، شاهنامۀ کاما

2
مطالعۀ نمادشناسانه و تطبیقی عناصر نقوش منسوجات ساسانی و صفوی
( 2711 بازدید ) ( 1088 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
هنر دوران ساسانی به عنوان چکیده ای از هنر تمامی اعصار ایران به شمار می رود. بیشترین مشخصۀ هنر ساسانی، نقوش تزئینی آن است و یکی از تجلیات این نقوش در منسوجات ساسانی است که تأثیر عمیقی بر هنر ادوار و ملل مختلف تاریخ گذاشت. در دورۀ صفویه نیز به علت حمایت حاکمان وقت، صنعت نساجی به ویژه قالی بافی از پیشرفت چشمگیری برخوردار بوده است. قالی های سدۀ دهم هجری در زمرۀ باشکوه ترین نمونه های باقیماندۀ آن دوره است. بیشتر شهرهای صفوی پیشرفت قابل توجهی در پارچه بافی داشته اند. شماری از مستشرقان، بهترین منسوجات را متعلق به کاشان دانسته اند. در تحقیق حاضر، به رمز و ماهیت نمادشناسانۀ نقوش پرداخته شد. رمز یا نماد، بیانی ادراکی و مشهود است که باید جایگزین چیزی مخفی و مکتوم شود و این ماهیت در نقوش هر دو دوره کاملاً قابل مشاهده است. در این مقاله، با استفاده از روش های تاریخی، توصیفی و تطبيقي، عناصر نقوش منسوجات ساسانی با توجه به کیفیات فرمی و محتوایی آنها، در منسوجات دورۀ صفوی به عنوان دوران درخشان فرهنگ و هنر ایران و دورۀ اوج درخشش هنر پارچه بافی ، ردیابی شده است.

در انتها این پژوهش به بررسی علمی و نمادشناسانه و تطبیقی نقوش منسوجات در دوره پرداخته و با ذکر مقایسه عناصر با یکدیگر، به تاثیر پذیری عصر صفوی از این نقوش اشاره کرده است. نتیجه ای که در این نوشته حاصل شده آن است که بیشتر نقوشی که به عنوان نقوش‏ تزیینی در پارچه‏های صفوی مورداستفاده قرار گرفته‏اند همان اشکال‏ ساسانی اند که با کیفیت فرمی و محتوایی متفاوتی به کار رفته اند.
تخصص ها :
منسوجات، پارچه های ساسانی و صفوی، نقوش ساسانی، نقوش صفوی

3
علل اجتماعی گسترش وانحطاط دیوار نگاره های عاشورایی در اواخر دورۀ قاجار
( 1526 بازدید ) ( 141 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
دیوار بعضی از بقاع وامامزاده های ایران منقش به تصاویری از صحنه های به شهادت رسیدن امام حسین(ع) ویارانش در واقعۀ کربلا است . این نقاشی‏دیواری ها که به دیوار نگاره های عاشورایی معروف است، بیشتر، از دورۀ قاجار به جای مانده اند. نقاشی روی دیوار از گذشته های دور در ایران مرسوم بوده ودر طول ادوار مختلف، عوامل اجتماعی موجب فراز وفرود هایی در تحولات آن گردیده است.

پژوهش حاضر از نظر هدف بنیادی ، واز نظر روش توصیفی- تحلیلی است. اطلاعات ضروری تحقیق، به صورت اسنادی وکتابخانه ای جمع آوری شده است. محدودۀ پژوهش از نظر زمانی، اواخر دورۀ قاجار واز نظر مکانی، سرزمین ایران، خاصه شمال کشور می باشد. یافته های تحقیق از منظر جامعه شناسی هنر نشان می دهد در اوایل دورۀ قاجار، به سبب نیاز حکومت به مردم برای تحکیم قدرت، مناسک و مراسم مذهبی ازجمله دیوار نگاره های عاشورایی رامورد پشتیبانی قرارداد.

اگر چه نقاشی از سوی فقه اسلامی مورد ملامت قرار گرفته بود، ولی صدور فتاوی بعضی از علمای مذهبی در مورد رفع منع شبیه خوانی وشبیه سازی در مراسم مذهبی، باعث رونق وگسترش دیوار نگارها ی عاشورایی گردید.

اواخر دورۀ قاجار با ورود صنعت چاپ و گسترش مطبوعات و آشنایی با فرهنگ غرب از یک سو ، و تغییر معادلات اقتصادی و سیاسی از سوی دیگر، مهاجرت مردم از روستاها به شهرهای بزرگ را موجب می شود؛ در نتیجه، ذائقۀ مردم، تحت تأثیر شرایط اجتماعی تغییر پیدا می کند و خود را با مظاهر دنیای جدید وفق می دهد وکم کم دیوار نگاره های عاشورایی که به صورت یک سنت و عادت واره در بین توده مردم رواج پیداکرده بود از رونق می افتد.
تخصص ها :
نقاشی قاجار-دیوار نگاره-نقاشی دیواری- نقاشی عاشورایی-جامعه شناسی هنر

4
بررسی دلایل تاریخی ـ اجتماعی عدم تداوم در به‏‏کارگیری چاپ سربی در اوایل دورة قاجار
( 1244 بازدید ) ( 74 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
در گذشته تولید کتاب در ایران به صورت دست نوشته انجام می گرفت. با ورود صنعت چاپ در دوره صفویه انتشار مکتوبات گسترش یافت و در دوره قاجار به اوج خود رسید، ولی چاپ سربی نسبت به همتای خود، چاپ سنگی از اقبال خوبی برخوردار نشد. به همین دلیل نوشته حاضر در نظر دارد با مرور تاریخچه حضور چاپ سربی و سنگی در ایران، به مطالعه شرایط و اتفاقات تاریخی-اجتماعی پیرامون این دوگونه خاص از صنعت چاپ پرداخته و استفاده جدی از آنها را در چاپ کتب فارسی اوایل دوره قاجار بررسی و دلایل تاریخی-اجتماعی عدم تداوم، در بکارگیری چاپ سربی را ذکر نماید.این مقاله از نظر هدف، بنیادی و از نظر روش، توصیفی- تحلیلی است و به شیوۀ کتابخانه­ای جمع آوری شده است،

یافته­های تحقیق نشان می دهد که عدم تمایل ایرانیان آن دوران به چاپ با حروف سربی، که بسیاری از منابع تاریخی و تخصصی هم به آن اشاره کرده اند، می تواند به علل زیر باشد:

-عدم زیبایی حروف سربی نسبت به خوشنویسی.

-در دسترس بودن چاپ سنگی نسبت به چاپ سربی.

-وابستگی به واردات قطعات دستگاه چاپ.

-در انحصار بودن صنعت چاپ سربی به دستگاه حاکمیت.
تخصص ها :
جامعه شناسی هنر، چاپ سربی، چاپ سنگی، حروف متحرک، دورة قاجار

5
بازتاب فرهنگ پوشاک ولباس در ادبیات ایران
( 1346 بازدید ) ( 232 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
یکی ازراه‏های تبیین ‏و تشریح جایگاه پوشاک و ‏لباس در فرهنگ ما، بررسی بازتاب و ‏اتعکاس این موضوع در تاریخ و ‏ادبیات ایران است. مسئله ای که اگر به درستی شناخته شود‏، ‏‏به درک و ‏تعمیق این مهم در تاریخ و ‏فرهنگ ما و گسترش فرهنگ‏سازی مؤثر در این زمینه منجر خواهد شد؛ بنابراین، پژوهش در «ادبیات لباس»(1)‏، ‏‏به عنوان گذشته‏، ‏‏حال و ‏آیندۀ این فرهنگ، می تواند در زمینۀ جمع آوری مستندات تاریخی لباس و ‏پوشاک در ایران و ‏ایجاد ذهنیت‏هایی برای طراحان و ‏سازندگان کارساز و ‏راهگشا باشد. مقالۀ حاضر که با رویکردی توصیفی- تحلیلی و استفاده از مستندات کتابخانه ای تهیه شده، به دنبال پاسخ به این سؤال است که اساساً بازتاب پوشاک و ‏لباس در ادبیاتفارسی دارای چه ویژگی‏هایی است؟ و این ویژگی‏ها به خصوص در دیوان غزلیات حافظ چه ابعادی دارد؟ لذا، بعد از مقدمه ای کوتاه، با ارائۀ نمونه هایی از اشعار که بیانگر نگاه‎ها و ‏زوایای متفاوت ادیبان و ‏شاعران دوره های مختلف به این مقوله است، به دیوان حافظ می پردازد و ‏دو یافتۀ مهم یا دو محور اصلی این ادبیات، یعنی استفادۀ ابزاری شاعر از موضوع لباس برای بیان مقصود خود، و ‏دیگری، طرح ماهیت و ‏موجودیت واقعی لباس را مطرح کرده و ‏با مباحثی از قبیل انواع پوشاک، معانی و ‏مفاهیم، جایگاه و... تکرار و ‏تنوع لغات و ‏اصطلاحات مربوط به لباس را در این اثر بررسی می کند و ‏سپس به نتیجه گیری می رسد .
تخصص ها :
بازتاب لباس- ادبیات لباس- دیوان حافظ- فرهنگ پوشاک

6
تحلیل تطبیقی شکل و رنگ چادر زنان ایران
( 1388 بازدید ) ( 200 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
چادر زنان که امروزه به عنوان حجابی کامل در اکثر جوامع اسلامی مورد قبول واقع شده است، در ایران دارای پیشینه ای سه هزار ساله است . بنابر شواهد تاریخی، این نوع پوشش در ایران برای اولین بار در میان زنان پارسی استفاده می شده است. زنان ایرانی در دورۀ باستان پوشیدگی کامل را نشانۀ تشخص و ادب ، نهایت آراستگی و متانت می دانستند. پس از اسلام آوردن ایرانیان، در قرون اولیۀ اسلامی، اکثر زنان ایرانی ، چه آنان که مسلمان شده بودند و چه زنان معتقد به ادیان الهی دیگر، برای پوشاندن خود از چادری استفاده می کردند که در ابتدا به رنگ سفید بود. در ایران، به تدریج با توجه به دوره های تاریخی، این چادر سفید به رنگهای آبی نیلی ، چهارخانه و در اواسط قاجاریه به رنگ سیاه درآمد. استفاده از چادر سیاه تا دورۀ پهلوی اول، عمده ترین حجاب بیرونی زنان محسوب می شد که در آن تغییراتی نیز به وجود آمده بود. با کشف حجاب اجباری توسط رضا شاه، زنان مجبور به کنار گذاردن آن شدند و با کناره گیری رضا شاه، در دورۀ پهلوی دوم، بعضی از زنان دوباره به چادر رو آوردند اما مانند گذشته استفاده از آن رایج نشد. پس از پیروزی انقلاب اسلامی در ایران، چادر، مانند دوره‎های تاریخی پیش از پهلوی در میان همۀ زنان ایرانی باز هم چندان مورد استقبال قرار نگرفت، اما امروزه در عرصه های سیاسی و اجتماعی، چادر همچنان حجابی کامل قلمداد می شود.

این پژوهش از نظر هدف، کاربردی و از نظر نوع ، توصیفی و تحلیلی است. از روش و ابزار تحقیقات اسنادی و کتابخانه ای در جهت جمع آوری داده ها، استفاده شده است.

حاصل این تحقیق گواهی می دهد که چادر، در طول تاریخ از نظر شکل و رنگ متناسب با فرهنگ دوران خود شکل های متفاوتی گرفته است؛ و نکتۀ قابل توجه دیگری که از این تحقیق می توان استنباط کرد این است که ، چادر، پوششی که زنان ایرانی از دوره باستان از آن استفاده می کردند، بعد‏ها ، الگوی مناسبی برای حجاب زنان مسلمان شده است.
تخصص ها :
شکل و رنگ - چادر زنان ایران- حجاب

7
تحلیل کارکرد پوشاک فوق مدرن در زندگی دانشجویان درکلان شهر تهران
( 1555 بازدید ) ( 144 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
از نیمۀ دوم قرن بیستم، با گسترش شهرها و روند روز افزون تردد در فضاهای بین شهری، فضاهای گذری یا مکان‏های بین شهری، به میزان قابل توجهی افزایش یافته است. مکان‏هایی که هرچند به نظر بی اهمیت می آیند ولی امکان مشخص کردن جایگاه حساس و مهم آنان در زندگی شهریامکان پذیر می باشد. مکان‏هایی نظیر ایستگاه‏های مترو و ترمینال‏ها که در طول شبانه روز محل تردد افراد زیادی از جمله دانشجویان و افرادی است که درصدد استفادۀ بهینه از زمان خود به صورت مطالعه، انجام پروژه های کاری و یا شنیدن فایل‏های صوتی می باشند. در عین حال، حمل تمامی ابزار و وسایل مورد نیاز آنان در فضاهای گذری، امری دشوار و یا حتی در مواردی غیر ممکن می باشد. از این‏رو نیاز به داشتن پوشاک و وسایل مجهز به تکنولوژی هوشمند روز به روز افزایش می یابد.

در سال‏های اخیر، طراحان مد که در زمینۀ طراحی لباس‏های فوق مدرن و هوشمند فعالیت دارند،سعی دارند که تا حد امکان باعث رفع مشکلاتی نظیر حمل وسایل ضروری و کاربردی در فضاهای گذری گردند و از احساس نگرانی و اضطراب صاحبان آنان جلوگیری نمایند. تهران نیز با توجه به جمعیت وتردد شهروندان خاصه دانشجویان در اماکن عمومی آن، نیازمند توجه طراحان لباس‏های فوق مدرن و هوشمند می باشد. این تحقیق سعی دارد به این مسئله با تمرکز بر نیاز دانشجویان به حفاظت و حمل راحت تر و سبک تر وسایل مورد نیاز و هوشمند آنان بپردازد. این پژوهش، از نظر هدف، کاربردی، واز نظر روش، توصیفی- تحلیلی است. ابزار گردآوری داده‏ها به روش کتابخانه ای ومیدانی، و به صورت تهیۀ پرسشنامه می‏باشد. تعداد نمونۀ تحقیق 150 نفر است که با استفاده از فرمول کوکران محاسبه شده است. این تحقیق نشان می دهد با توجه به پیشرفت تکنولوژی و مهاجرت جوانان به کلان شهر‏ها وتردد در مکان های بین شهری از جمله ترمینال‏ها وایستگاه‏ها، نیاز به وسایل وپوشاکی مجهز بهتجهیزات و تکنولوژی هوشمند که آن‏ها را در برابر حوادث احتمالی محافظت نماید امری ضروری است و شهروند تهرانی که در یکی از بزرگترین کلان شهر های دنیا زندگی می کند بدون پوشاک فوق مدرن و مجهز به امکانات رفاهی و محافظتی در برابر آسیب های احتمالی، دیگر قادر به ادامۀ زندگی امن و راحت نمی باشد.
تخصص ها :
الیاف هوشمند- لباس‏های فوق مدرن- تکنولوژی هوشمند- استتار شهری

8
تحلیل نمونه هایی از تکنیک های پیشرفتۀ نساجی
( 1575 بازدید ) ( 116 دانلود )  خلاصه و کلمات کلیدی
اطلاعات انتشار : دوره 1 - شماره 1 - شماره پیاپی 1
نویسندگان :
خلاصه مقاله :
امروزه تفکر خلاق هنرمند، همراه با تکنولوژی، عرصه را برای ظهور پارچه های جدیدی فراهم ساخته است که عرضۀ پارچه باسطح فلزی و یا کاربرد لیزر در منسوجات، امری طبیعی جلوه می کند. ابداع تکنیک‏های جدیدو پیشرفته در صنعت نساجی نیز نقش مؤثری دراین تولیدات دارد. تنوع و گستردگی در تولید پارچه های نوین، عامل مهمی در تجلی خلاقیت هنرمندان است. در این میان، هنرهای دستی هم از جایگاه خاصی برخوردار هستند و آنجاکه سنت و تکنولوژی درهم میآمیزد، ظرافت وخلاقیت را بهاوج رسانیده و در نهایت، پارچه ای خلق می شود که احساسی ازمدرنیته همراه با سنت را در مخاطب به وجود می آورد. در این مقاله، به معرفی چند نمونه از تکنیک های مدرن و کاربردی در مراحل تکمیل پارچه و بررسی پارچه های طراحی شده با این روش‏ها پرداخته شده است. تحقیق حاضر از نظر هدف، کار بردی، و از نظر روش، توصیفی ـ تحلیلی می باشد که برای جمع آوری اطلاعات از شیوۀ کتابخانه ای استفاده شده است. بررسی پارچه های طراحی شده توسط هنرمندان طراح پارچه و لباس، نشان می دهد که علی رغم به کارگیری ابزار مشابه در مرحله تکمیل، نمونه هایی متفاوت از نظر ظاهر و جنسیت به دست می آید.
تخصص ها :
مرحلۀ تکمیل-پارچه-چاپ دیجیتال- ترموپلاستیک

شماره های منتشر شده
دسترسی سریع

اخبار
کلیه حقوق این وب سایت برای فصلنامه هنر علم و فرهنگ محفوظ می باشد .